Canlı online ders nedir?

Canlı online ders, öğretmenle kursiyerlerin Zoom, Google Meet, Microsoft Teams veya Jitsi gibi bir görüntülü toplantı aracında aynı anda buluştuğu derstir. Kayıtlı video derslerden farkı, anlık soru-cevap, tartışma, grup çalışması ve anında geri bildirim imkânı sunmasıdır. Pek çok kurs, canlı dersi kayıtlı içerikle birleştiren karma bir model kullanır ve canlı ders saatini ağırlıklı olarak uygulamaya ayırır.

Online ders için Zoom mu, Google Meet mi, Microsoft Teams mi daha iyi?

Üçüyle de, Jitsi ile de iyi bir canlı ders yapılabilir. Öğretmenlerinizin ve kursiyerlerinizin zaten bildiği aracı seçin, ardından ihtiyacınız olan özellikleri kontrol edin: tarayıcı ve telefondan katılım, sesli ekran paylaşımı, grup odaları, anket, bekleme odası, kayıt seçenekleri ve veri koruma koşulları. Ücretsiz paketler çoğu zaman süreyi veya katılımcı sayısını sınırlar; sağlayıcının güncel koşullarına bakın.

Canlı online ders kaç dakika olmalı?

Grup derslerinin çoğu 45–60 dakikada iyi işler. 90 dakikalık veya yoğun programlı dersler de mümkündür; ortaya kısa bir ekran molası koyup anlatım, uygulama ve geri bildirim döngüsünü tekrarlamanız yeterlidir. Toplam süreden daha önemli olan yapıdır: her 10–15 dakikada bir etkinliği değiştirin ve her bölümde kursiyere yapacak bir iş verin.

Online derste kursiyerlerin katılımı nasıl artırılır?

Öğretmen konuşmasını kısa tutun, her 10–15 dakikada etkinliği değiştirin ve herkesin yanıt vermesini sağlayın: anlamayı ölçen anketler, aynı anda gönderilen sohbet yanıtları, net görevi ve çıktısı olan grup odaları, düşünme süresi tanınarak adıyla sorulan sorular. Kursiyerlere adıyla hitap edin, adil bir kamera kuralı belirleyin ve dersler arası sorular için bir kurs sohbeti açın.

Online dersi kaydetmek için kursiyerden izin almak gerekir mi?

Kişiyi tanımlanabilir kılan bir ders kaydı kişisel veridir ve KVKK kapsamındadır. En azından kursiyerleri önceden amaç ve hukuki sebep hakkında aydınlatın, erişimi ve saklama süresini sınırlayın. Açık rıza gereken durumlarda rızayı belirli bir amaca özgü ve geri alınabilir şekilde alın; tanıtım amaçlı kullanım ve reşit olmayan kursiyerler için özellikle dikkatli olun. Kendi durumunuz için bir hukukçuya danışın.

Canlı Online Ders Nasıl Yapılır? Kurslar İçin Rehber

Canlı online ders, öğretmenle kursiyerlerin Zoom, Google Meet, Microsoft Teams veya Jitsi gibi bir görüntülü toplantı aracında aynı anda buluştuğu derstir. İyi bir canlı online dersin üç koşulu vardır: net duyulan bir ses, kısa bölümlere ayrılmış ve kursiyeri sürekli işin içine katan bir akış, ders öncesinde ve sonrasında gereken her şeyin tek bir yerde durması. Bu rehber; dil kursları, sınava hazırlık kursları ve eğitim kurumları için teknik kurulumu, uyarlayabileceğiniz bir ders planını, katılım tekniklerini, yoklamayı ve ders kaydının KVKK boyutunu ele alıyor.

Kısaca

Canlı ders saatini yalnızca canlı derste yapılabilecek işlere ayırın: konuşma pratiği, tartışma, soru-cevap ve anında geri bildirim. Tekrar izlenecek konu anlatımlarını video derse taşıyın.
Ses, görüntüden önce gelir: kulaklıklı mikrofon, sessiz bir oda ve kararlı bir bağlantı ilk yatırımınız olmalı.
Dersi 10–15 dakikalık bölümlere ayırın ve her bölümde kursiyere yapacak bir iş verin.
Yoklamayı dersin başında alın, materyali ders öncesi ve sonrası paylaşın, dersi kaydedecekseniz kursiyerleri önceden bilgilendirin ve gerekiyorsa açık rıza alın.

Canlı, kayıtlı veya karma: önce formatı seçin

Her dersin canlı olması gerekmez. Canlı ders saati hem kurum hem de belirli bir saatte bilgisayar başında olması gereken kursiyer için bir kursun en pahalı zamanıdır. Bu saati, bir video kaydının yapamayacağı işlere ayırın.

Canlı online ders konuşma pratiği, tartışma, soru-cevap, grup çalışması ve anında geri bildirim için en uygun formattır. Her hafta aynı saatte yapılan ders gruba bir ritim kazandırır; bu da devamı ve motivasyonu destekler.
Kayıtlı video dersler konu anlatımı, gösterim ve kursiyerin kendi hızında birden fazla kez izlemesi gereken içerik için uygundur.
Karma (harmanlanmış) kurslar ikisini birleştirir: kursiyer dersten önce kısa bir video izler veya materyali okur, canlı ders uygulamaya ayrılır. Pek çok dil kursu ve sınava hazırlık kursu bu modelle çalışır.

"Hibrit" bazen kursiyerlerin bir kısmının sınıfta, diğerlerinin aynı anda online katıldığı dersleri de anlatır. Bu, iyi yürütülmesi en zor formattır: herkesi duyan bir oda mikrofonu, tahtayı gösteren bir kamera ve online kursiyerleri bilinçli olarak derse katan bir öğretmen gerekir. Bu formatı seçerseniz ilk gerçek dersten önce bir meslektaşınızla prova yapın.

MEB'den izinli bir kurs olarak dersleri online yapmayı planlıyorsanız, bunun kurum izninizin kapsamında olup olmadığını önceden netleştirin. Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği, uzaktan öğretim yapan kursların da çalışma takvimlerini ve haftalık ders saati çizelgelerini bağlı oldukları milli eğitim müdürlüğüne göndermesini öngörür (md. 10(4)). Bu genel bir bilgilendirmedir, hukuki danışmanlık değildir; kurumunuzun durumu için il milli eğitim müdürlüğüne danışın.

Karma bir kursun video tarafını kurmak için e-öğrenme modülü rehberimize göz atabilirsiniz.

Teknik kurulum: önce ses

Kursiyerler bulanık bir görüntüyü tolere eder, ama anlaşılmayan bir sesi tolere etmez. Kurulumunuzu bu sırayla kontrol edin.

Ses

Dizüstü bilgisayarın dahili mikrofonu yerine kulaklıklı mikrofon veya USB mikrofon kullanın. Kulaklık, diğer katılımcılarda yankı oluşmasını da önler.
Sessiz ve yumuşak yüzeyli bir oda seçin. Perde, halı veya dolu bir kitaplık yankıyı belirgin biçimde azaltır.
Derse başlamadan önce bilgisayarınızdaki ve telefonunuzdaki bildirimleri kapatın.

Kamera ve ışık

Kamerayı göz hizasına, yaklaşık bir kol boyu uzağa yerleştirin; kursiyerler tavanı değil yüzünüzü görsün.
Işığa dönük oturun. Arkanızdaki pencere veya lamba sizi bir silüete dönüştürür.
Arka planı sade tutun, kişisel bilgilerin görünmesine izin vermeyin veya düz bir sanal arka plan kullanın.

Bağlantı

Mümkünse kablolu bağlantı kullanın veya modeme yakın oturun.
Ders sırasında aynı ağdaki bulut senkronizasyonunu, büyük indirmeleri ve başka görüntülü görüşmeleri durdurun.
Paylaşacağınız sunumları, dosyaları ve ses kayıtlarını dersten önce açın.

B planı

Bağlantılar kopar; bu yüzden basit bir planı önceden belirleyin ve kursiyerlere duyurun. Örneğin: öğretmenin bağlantısı üç dakikadan uzun süre koparsa kursiyerler kurs kanalındaki mesajı bekler; öğretmen telefonundan internet paylaşımıyla geri döner; ders devam edemezse kısa bir görev ve materyal paylaşılır, eksik süre telafi edilir. Önceden oturum açılmış ikinci bir cihaz, kriz anında değerli dakikalar kazandırır.

Yeni bir grupla veya yeni bir araçla ilk dersten önce beş dakikalık bir test yapın: ekranınızı paylaşın, bir ses kaydı çalın, bir grup odası açın ve bir meslektaşınıza ne gördüğünü ve duyduğunu sorun.

Toplantı aracını seçmek

Zoom, Google Meet, Microsoft Teams ve Jitsi'nin hepsiyle iyi bir canlı online ders yapılabilir. En iyi seçim genellikle öğretmenlerinizin ve kursiyerlerinizin zaten bildiği araçtır; çünkü her hesap sorunu veya kurulum adımı ders süresinden yer. Araçları gerçekten kullanacağınız özelliklere göre karşılaştırın:

Kursiyer erişimi: tarayıcıdan ve telefondan katılabiliyorlar mı, hesap açmaları gerekiyor mu?
Sesli ekran paylaşımı: dinleme etkinlikleri, video ve müzik için vazgeçilmezdir.
Grup odaları (breakout): kullandığınız pakette var mı, öğretmen odalar arasında geçiş yapabiliyor mu?
Etkileşim araçları: anket, sohbet, tepki ve beyaz tahta.
Yönetici kontrolleri: yalnızca kayıtlı kursiyerlerin girmesi için bekleme odası veya benzeri bir özellik ve katılımcıların sesini kapatma imkânı.
Kayıt: kayıt özelliği var mı, kaydı kim başlatabiliyor, kayıtlar nerede saklanıyor?
Paket sınırları: ücretsiz paketler çoğu zaman toplantı süresini veya katılımcı sayısını sınırlar; bu sınırlar değiştiği için sağlayıcının güncel koşullarına bakın.
Kişisel verilerin korunması: veriler nerede işleniyor, kurumsal müşteriler için bir veri işleme sözleşmesi sunuluyor mu?

Mümkünse her kurs için tek bir araç ve düzenli bir grup için sabit bir toplantı bağlantısı kullanın. Kursiyer her hafta yeni bağlantıyı WhatsApp mesajları veya e-postalar arasında aramak zorunda kalmamalı.

Canlı dersi yapılandırmak: örnek 60 dakikalık plan

Ekran başında dikkat, sınıfa göre daha hızlı dağılır ve online kursiyer kimse fark etmeden dersten kopabilir. Çözüm yapıdır: kısa bölümler, her 10–15 dakikada bir etkinlik değişikliği ve her aşamada kursiyere bir görev. Aşağıdaki plan, örneğin 8–12 kişilik bir İngilizce veya YKS hazırlık grubu için 60 dakikalık bir ders örneğidir. Süreleri kendi alanınıza ve seviyenize göre uyarlayın.

Ders bölümü	Dakika	Etkinlik
Giriş ve teknik kontrol	0–5	Kursiyerler bağlanır ve seslerini dener; öğretmen herkesi adıyla selamlar ve yoklamayı alır.
Isınma	5–10	Günün konusuyla bağlantılı, herkesin sesli veya sohbetten yanıtladığı kısa bir soru.
Konu anlatımı	10–20	Ekran paylaşımıyla kısa bir anlatım veya gösterim; ortasında bir kontrol sorusu.
Rehberli uygulama	20–30	Tüm grupla alıştırma: kursiyerler sırayla, sohbetten veya anketle yanıt verir.
Grup odaları	30–42	İkili veya üçlü gruplar, net bir çıktısı olan bir görev üzerinde çalışır; öğretmen her odayı ziyaret eder.
Geri bildirim	42–50	Gruplar sonuçlarını paylaşır; öğretmen sık yapılan hataları herkes için düzeltir.
Kontrol ve özet	50–56	Kısa bir quiz veya çıkış sorusu; ardından öğretmen üç ana noktayı özetler.
Ödev ve kapanış	56–60	Ödev ve materyal açıklanır ve paylaşılır, bir sonraki dersin günü teyit edilir.

Bu tür bir planı işleten iki kural vardır. Birincisi, kursiyere bir iş vermeden yaklaşık on dakikadan uzun konuşmayın. İkincisi, dersi zamanında bitirin: online kursiyerin çoğu zaman hemen ardından başka bir işi vardır ve düzenli olarak uzayan bir ders, kursiyere erken ayrılmayı öğretir.

90 dakikalık veya yoğun programlı derslerde ortaya kısa bir ekran molası koyun ve anlatım bölümünü uzatmak yerine anlatım, uygulama ve geri bildirim döngüsünü tekrarlayın.

Online derste katılımı artıran teknikler

Etkileşim araçları

Anketler: yalnızca görüş toplamak için değil, anlaşılıp anlaşılmadığını kontrol etmek için kullanın. Sonucu gösterin ve yanlış cevapları konuşun.
Aynı anda sohbet yanıtı: herkes cevabını yazar, ama sizin işaretinizle aynı anda gönderir. Çekingen kursiyerler de katılır, siz de grubun seviyesini bir bakışta görürsünüz.
Grup odaları: net bir görev, bir süre ve beklenen bir çıktı verin; örneğin "üç örnek cümle" veya "kişi başı bir çözülmüş soru". Çıktısı belli olmayan grup odalarında sessizlik olur.
Önceden uyararak söz vermek: soruyu önce sorun, birkaç saniye düşünme süresi tanıyın, sonra kursiyerin adını söyleyin.
Ortak doküman veya beyaz tahta: kursiyerlerin birlikte bir şey ürettiği görevler için.

Kamera kuralı

Açık kameralar öğretmenin işini kolaylaştırır; kafa karışıklığını ve tepkileri görürsünüz. Ancak kamerayı zorunlu tutmak adil olmayabilir: kursiyerin bağlantısı zayıf olabilir, odayı başkalarıyla paylaşıyor olabilir veya mahremiyet kaygısı taşıyabilir. Uygulanabilir bir kural şudur: "Konuşma etkinliklerinde ve grup çalışmasında mümkünse kamera açık, bireysel görevlerde kapalı olabilir." Nedenini açıklayın, istisna istemeyi kolaylaştırın ve kimsenin evi hakkında yorum yapmayın. Reşit olmayan kursiyerlerde kamera kuralını kayıt sırasında veliyle de konuşun.

İsimler, ritim ve topluluk

Kursiyerlere sık sık adıyla hitap edin, bazı dersleri kısa bir kişisel turla açın ve dersler arasında soru sorulabilecek bir kurs sohbeti tutun. Tanındığını hisseden kursiyer derse geri gelir. Online grupları yürütmenin idari tarafını online kurs yönetimi rehberimizde ele aldık.

Yoklama, materyal ve ders sonrası takip

Online derste yoklama

Online derste devamsızlık daha kolay gözden kaçar; bu yüzden her canlı derste yoklama alın. Neyin "katıldı" sayılacağını, örneğin ilk on dakika içinde bağlanmayı ve sonuna kadar kalmayı, kurs kurallarınızda tanımlayın. Yoklamayı sonradan toplantı aracının katılımcı listesinden çıkarmak yerine dersin başında işaretleyin. Üst üste iki dersi kaçıran kursiyere kısa ve samimi bir mesaj gönderin. MEB'e bağlı kurumlarda devamsızlık e-Özel'e de işlenir; online derslerde bunun nasıl yapılacağını il milli eğitim müdürlüğüne danışın. Basit bir yoklama politikasının nasıl kurulacağını yoklama takip rehberimizde anlattık.

Dersten önce

Toplantı bağlantısını her seferinde aynı yerde yayımlayın.
Sunum, metin veya çalışma kâğıtlarını önceden paylaşın; kursiyer ikinci bir ekranda açabilsin veya çıktısını alabilsin.
Konuyu ve varsa hazırlığı içeren kısa bir hatırlatma gönderin.

Dersten sonra

Özeti, ödevi ve derste kullanılan dosyaları paylaşın.
Dersi kaydettiyseniz kaydı da aynı yerde, ne kadar süre erişilebilir kalacağı notuyla paylaşın.
Derse gelmeyen kursiyerlere ulaşın ve kaçırdıkları materyali gösterin.

Bunların hepsini kurs başına tek bir yerde toplayın. Bağlantı e-postada, sunum bir WhatsApp grubunda, ödev üçüncü bir araçta olduğunda kursiyer zaman kaybeder; bir kısmı da zamanla kopar.

Ders kaydı ve KVKK

Ders kayıtları derse katılamayan veya konuyu tekrar etmek isteyen kursiyerin işine yarar; ama aynı zamanda yüzleri, sesleri, isimleri ve bazen insanların evlerinin içini kaydeder. Kişiyi tanımlanabilir kılan bir ders kaydı kişisel veridir ve KVKK kapsamındadır. Kaydı varsayılan bir ayar olarak değil, bilinçli bir karar olarak ele alın.

Neden kaydettiğinizi belirleyin ve daha azının yetip yetmeyeceğini düşünün; örneğin grup tartışmasını değil yalnızca öğretmenin anlatımını kaydetmek.
Önceden aydınlatın: KVKK md. 10 ve Aydınlatma Yükümlülüğü Tebliği, işlemenin amacını ve hukuki sebebini açık ve anlaşılır bir dille anlatmanızı ister; aydınlatmanın yapıldığını ispat yükü de kurumdadır. Kayda başlarken ayrıca sözlü olarak hatırlatın.
Açık rıza gerekiyorsa doğru alın: Kurul'un 2021/572 sayılı kararına göre açık rıza belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayalı ve özgür iradeyle verilmiş olmalıdır ve geri alınabilir. Kurul, rıza metninde her kullanım için ayrı seçim imkânı verilmesini istemiştir.
Tanıtım için ayrıca sorun: ders amacıyla verilen izin, kaydın sosyal medyada veya reklamda kullanılmasını kapsamaz.
Alternatif sunun: kaydedilen bölümde kursiyer kamerasını kapalı tutabilsin veya sorusunu sohbetten sorabilsin.
Erişimi ve saklama süresini sınırlayın: kaydı yalnızca kurs grubuyla paylaşın ve belirlediğiniz süre sonunda silin. Reşit olmayan kursiyerlerde veliyi sürece dahil edin.

Toplantı aracının kayıtları nerede sakladığına da bakın. Kayıtlar yurt dışındaki sunucularda tutuluyorsa, 7499 sayılı Kanun'la değişen KVKK md. 9'daki yurt dışına aktarım kuralları gündeme gelebilir. Bu bölüm genel bilgi niteliğindedir, hukuki danışmanlık değildir; kendi durumunuz için bir hukukçuya danışın.

Zolinex canlı online dersleri nasıl destekler?

Zolinex görüntülü görüşmeyi kendisi yürütmez. Her kursa Zoom, Google Meet, Microsoft Teams, Jitsi veya başka herhangi bir aracın online toplantı odası bağlantısı eklenir; kursiyer bağlantıyı kendi kursundan açar, görüşme toplantı aracında gerçekleşir. Kurs programında haftalık tekrarlanan dersler görünür; öğretmen yoklamayı her ders için alır, kursiyer de kendi devamını görür. Sunum ve çalışma kâğıtları kurs dokümanlarına, dersler arasındaki sorular kurs sohbet kanalına gider; uygulama içi ve e-posta bildirimleri herkesi haberdar eder. Otomatik ders kaydı yoktur: dersi toplantı aracınızda kaydederseniz öğretmen dosyayı kursa video ders olarak yükleyebilir. Zolinex e-Özel ile entegre değildir. Tüm özellikler burada.

İyi bir canlı online ders, araçtan çok hazırlığa bağlıdır: net bir ses, kısa ve etkin bölümlerden oluşan bir akış ve kursiyerin bağlantıyı, materyali ve kaydı bulduğu tek bir yer. Bir kursla başlayın, rutini oturtun, ardından diğer kurslara yayın.