Ders programı hazırlama nedir?

Ders programı hazırlama, her kurs grubuna sabit bir haftalık saat, bir öğretmen ve bir derslik veya toplantı bağlantısı atayarak hiçbir öğretmenin, dersliğin ya da kursiyer grubunun aynı anda iki derse yazılmamasını sağlama işidir. Öğretmen müsaitliği, derslik kapasitesi, grupların ihtiyaçları ve dönem takvimi gibi girdilerin toplanmasıyla başlar; öğretmenlerin ve kursiyerlerin dönem boyunca güvenebileceği, yayımlanmış bir programla tamamlanır.

Kurs için haftalık ders programı nasıl hazırlanır?

Önce dönem tarihlerini ve tatilleri belirleyin, ardından her grubu haftalık ders saatiyle listeleyin, öğretmenlerin müsaitliğini yazılı olarak alın ve dersliklerin kapasitesini ve donanımını kaydedin. Sabit ve en kısıtlı dersleri önce, esnek olanları sonra yerleştirin. Taslağı öğretmen, derslik ve kursiyer grubu bazında kontrol edin, öğretmenlerle birlikte gözden geçirin ve herkesin kullandığı tek bir yerde yayımlayın.

Ders programında öğretmen ve derslik çakışmaları nasıl önlenir?

Her taslağı üç açıdan kontrol edin: her öğretmenin tüm haftası, her dersliğin tablosu ve her kursiyer grubunun dersleri. Çakışmaların çoğu bu görünümlerden yalnızca birinde ortaya çıkar. Bir dersi eklemeden veya taşımadan önce yalnızca düzenlediğiniz kursa değil, öğretmenin tüm haftalık programına bakın. Çifte rezervasyonlar hemen göze çarpsın diye her derse dersliğini de yazın.

Dersler arasında ne kadar ara olmalı?

Aynı derslikteki dersler arasında 10–15 dakikalık bir tampon süre, pratik bir başlangıç noktasıdır. Bu süre bir grubun çıkmasına, diğerinin gelmesine ve öğretmenin hazırlanmasına yeter; böylece dersler zamanında başlar. Binalar arasında ya da sınıftan online derse geçen öğretmenlerin daha uzun bir araya ihtiyacı vardır. Gerçek bir mola olmadan art arda uzun ders bloklarından kaçının.

Ders programı değişiklikleri kursiyerlere nasıl duyurulmalı?

Önce programı güncelleyin, sonra etkilenen herkese her zaman kullandığınız kanaldan haber verin; böylece ortada ikinci bir sürüm dolaşmaz. Neyin, ne zamandan itibaren değiştiğini ve kursiyerin ne yapması gerektiğini açıkça yazın. İptal gibi tek seferlik değişiklikleri telafi tarihiyle birlikte olabildiğince erken duyurun, kalıcı saat değişikliklerini ise karar vermeden önce grupla konuşun. Reşit olmayan kursiyerlerde velileri de bilgilendirin.

Ders Programı Hazırlama: Kurslar İçin Adım Adım Rehber

Ders programı hazırlama, kurslarınızı, öğretmenlerin müsait saatlerini, derslikleri, kursiyer gruplarını ve dönem takvimini; her dersin belli bir saati, öğretmeni, dersliği ve grubu olan, çakışmasız bir haftalık programa dönüştürme işidir. En sağlam yöntem şudur: önce tüm kısıtları toplayın, yeri en zor değişen dersleri ilk sıraya koyun, taslağı öğretmen, derslik ve kursiyer grubu açısından ayrı ayrı kontrol edin ve programı herkesin kullandığı tek bir kaynaktan yayımlayın.

Kısaca

Bir program, girdileri kadar iyidir: tek bir dersi yerleştirmeden önce dönem tarihlerini, öğretmen müsaitliğini, derslikleri ve grupların ihtiyaçlarını yazılı olarak netleştirin.
En kısıtlı dersleri önce, esnek olanları sonra yerleştirin.
Her taslağı öğretmen, derslik ve kursiyer grubu bazında kontrol edin; çakışmaların çoğu bu görünümlerden yalnızca birinde ortaya çıkar.
Tek bir doğru kaynak tutun, dersler arasında tampon süre bırakın ve her değişikliği aynı kanaldan, aynı sırayla duyurun.

Ders programının girdileri

Takvimi veya Excel dosyasını açmadan önce beş tür bilgiyi toplayın. Bu aşamada eksik kalan bilgi, programın dönemin ikinci haftasında baştan yapılmasının en yaygın sebebidir.

Kurslar, seviyeler ve haftalık ders saatleri

Yalnızca kursları değil, açacağınız her grubu listeleyin. Bir dil kursu “İngilizce B1”i tek kurs olarak sunar ama sabah, akşam ve hafta sonu olmak üzere üç grupta yürütebilir. Sınava hazırlık kurslarında da LGS ve YKS grupları genellikle ayrı ayrı planlanır. Her grup için haftalık ders saatini, ders süresini ve haftadaki ders sayısını not edin; örneğin haftada iki kez 90 dakika veya haftada bir kez üç saatlik bir blok.

Öğretmenlerin müsaitliği

Her öğretmenden müsaitliğini yazılı olarak isteyin: hangi saatlerde ders verebilir, hangi saatleri tercih eder, hangi saatlerde kesinlikle müsait değildir. Yarı zamanlı ve ders ücretli çalışan öğretmenlerin çoğu zaman başka işleri de olduğu için zaman aralıkları dar ve sabittir. Günlük en fazla ders saati veya öğle arası gibi sınırları da kaydedin.

Derslikler

Her dersliğin kapasitesini ve donanımını kaydedin: projeksiyon, dinleme etkinlikleri için hoparlör, bilgisayar, tahta ve engelli erişimi. Online gruplarda “derslik” bir toplantı bağlantısıdır. Kapasite sorunu yoktur, ama o saatte yine bir öğretmen gerekir.

Kursiyer grupları ve gerçek günleri

Kursiyerlerinizin gerçekte hangi saatlerde gelebileceğini düşünün. Okul çağındaki kursiyerler okul çıkışında ve hafta sonu, çalışanlar akşamları veya hafta sonu, kurumsal müşteriler ise çoğu zaman mesai saatleri içinde ders ister. Genel İngilizce ile YDS hazırlık gibi iki kursa birden giden kursiyerlerin iki dersi aynı saate düşmemelidir.

Dönem takvimi ve tatiller

Dönemin başlangıç ve bitiş tarihlerini, resmî tatilleri, kursiyerleriniz öğrenciyse okulların yarıyıl tatilini ve binanın kapalı olacağı günleri belirleyin. Ramazan ve Kurban Bayramı her yıl yaklaşık on bir gün öne kaydığı için geçen yılın takvimini olduğu gibi kopyalamayın; 23 Nisan ve 29 Ekim gibi sabit tarihli tatiller de her yıl haftanın başka bir gününe denk gelir. Ardından her grubun kaç hafta ders yapacağını sayın ve tatile denk gelen dersler için telafiyi baştan planlayın.

Haftalık ders programı adım adım nasıl hazırlanır?

Girdiler hazır olduğunda program, bir kerede çözülmesi gereken bir bulmaca olmaktan çıkar ve sırayla verilen kararlara dönüşür. Örnek olarak 6 öğretmeni, 3 dersliği ve 14 grubu olan, hafta içi öğleden sonra ve akşam, cumartesi sabah ders yapan varsayımsal bir dil kursunu düşünün.

Tabloyu çizin. Açık olduğunuz saatleri her ders günü için zaman dilimlerine bölün; örneğin aralarında 15 dakika olan 90 dakikalık dersler.
Sabit dersleri önce yerleştirin. Yeri değişmeyen taahhütlerle başlayın: kurumsal bir müşteriyle anlaşılmış saat, yalnızca salı akşamları müsait olan bir öğretmen veya bilgisayarlı tek dersliğe ihtiyaç duyan bir grup.
Ardından en kısıtlı grupları yerleştirin. Okul çağındaki kursiyerler veya yalnızca akşam gelebilen çalışanlar gibi dar zaman aralığı olan gruplar ve müsaitliği sınırlı öğretmenler, esnek olanlardan önce gelir.
Her grubun derslerini haftaya yayın. Pazartesi ve çarşamba, pazartesi ve salıdan daha iyidir: öğrenmeyi destekler ve iki ders arasında ödev için zaman bırakır.
Esnek dersleri doldurun. Birebir dersler ve saatleri esnek olan küçük gruplar kalan boşluklara yerleşir.
Çakışmaları üç görünümde kontrol edin. Taslağa öğretmen, derslik ve kursiyer grubu bazında ayrı ayrı bakın; ayrıntıları bir sonraki bölümde bulabilirsiniz.
Taslağı öğretmenlerle gözden geçirin. Öğretim kadrosuyla paylaşın ve düzeltmeler için kısa bir süre verin. Öğretmenler sizin göremediğiniz sorunları fark eder; örneğin saat 16.00'da başlamayı imkânsız kılan bir yol süresini.
Dondurun ve yayımlayın. Bir tarih belirleyin; bu tarihten sonra program yalnızca geçerli bir sebeple değişsin. Programı tek bir yerde yayımlayın.

Tabloda bilerek birkaç boş saat bırakın. Telafi dersleri, seviye tespit sınavları ve dönem içinde açılan yeni gruplar için bunlara ihtiyacınız olacak.

Ders programı çakışmaları ve nasıl önlenir?

Programlama sorunlarının neredeyse tamamı üç türden birine girer. Her biri programın doğru görünümünde kolayca fark edilir, yanlış görünümünde ise kolayca gözden kaçar.

Öğretmen çakışmaları

Bir öğretmen aynı saatte iki derse yazılmıştır, farklı binalardaki iki ders arasında molası yoktur ya da anlaşılan ders saatini aşmıştır. Bir öğretmen birden fazla kursa girdiğinde en sık görülen çakışma budur, çünkü her kursun programı kendi içinde sorunsuz görünebilir. Yeni bir ders kaydetmeden önce yalnızca düzenlediğiniz kursa değil, o öğretmenin tüm haftasına bakın.

Derslik çakışmaları

İki grup aynı saatte aynı dersliğe yerleştirilmiştir ya da 16 kişilik bir grup 10 kişilik bir sınıfa düşmüştür. Her derslik için ayrı bir tablo tutun ya da en azından her derse dersliğini yazın; en kalabalık grupları en büyük dersliklere önce yerleştirin.

Kursiyer grubu çakışmaları

İki gruba birden kayıtlı kursiyerlerin iki dersi aynı saate denk gelmiştir ya da bir grup, kursiyerlerinin gelemeyeceği bir saate konmuştur. Kursiyerlerin sıklıkla birlikte aldığı kursların kısa bir listesini çıkarın ve bunları farklı saatlere yerleştirin.

Aşağıdaki tablo en yaygın kısıtları, göz ardı edildiklerinde ne olduğunu ve nasıl yönetileceklerini özetliyor.

Kısıt	Göz ardı edilirse risk	Nasıl yönetilir?
Öğretmen müsaitliği (yarı zamanlı, başka işi olan)	Öğretmenin gelemeyeceği saate ders konması; sık iptaller	Planlamadan önce müsaitliği yazılı alın, bu öğretmenleri önce yerleştirin ve her dönem yeniden teyit edin
Birden fazla kursa giren öğretmen	Kurslar arasında çifte rezervasyon	Bir dersi eklemeden veya taşımadan önce öğretmenin tüm haftalık programını kontrol edin
Derslik kapasitesi ve donanımı	Grubun sınıfa sığmaması; gereken yerde ses sistemi veya projeksiyon olmaması	Kapasite ve donanımı içeren bir derslik listesi tutun, en kalabalık grupları önce yerleştirin
Ortak kullanılan derslikler	Aynı saatte aynı dersliğe iki grup	Her derslik için tek bir tabloyu referans alın ve her derse dersliğini yazın
Birden fazla kursa giden kursiyerler	Kursiyerin iki ders arasında seçim yapmak zorunda kalması	Sık birlikte alınan kursları listeleyin ve farklı saatlere koyun
Hedef kitlenin günlük düzeni	Düşük devam ve kursu erken bırakma	Saatleri okul, iş ve yol süresine göre planlayın; kayıt sırasında kursiyere tercih ettiği saatleri sorun
Resmî tatiller ve bayramlar	Kaybedilen dersler; grupların farklı sayıda ders alması	Tatilleri önce dönem takvimine işleyin, telafi tarihlerini dönem başlamadan belirleyin
Öğretmenin iş yükü	Yorgunluk, ders kalitesinde düşüş, daha fazla hastalık izni	Günlük azami ders saati belirleyin, uzun derslerin arasına mola koyun

Tampon süreler ve gerçekçi ders süreleri

Ancak her ders tam zamanında bittiğinde işleyen bir program, pratikte işlemez. Tampon süreleri bilinçli olarak ekleyin.

Aynı derslikteki dersler arasında: 10–15 dakika, bir grubun çıkmasına, diğerinin gelmesine ve öğretmenin hazırlanmasına yeter. Bu süre olmadan her ders geç başlar.
Aynı öğretmenin dersleri arasında: en azından kısa bir mola; öğretmen binalar arasında ya da sınıftan online derse geçiyorsa daha uzun bir ara.
Online derslerden önce: öğretmenin toplantıyı birkaç dakika erken açıp sesi test etmesini ve kursiyerleri içeri almasını planlayın.
Gün boyunca: art arda uzun ders bloklarından kaçının. Gerçek bir mola vermeden dört tane 90 dakikalık derse giren bir öğretmen, sonuncusunda belirgin şekilde daha az verimli olur.

Ders süresini yaş grubuna göre de gerçekçi belirleyin. Küçük yaştaki kursiyerler kısa derslerde daha iyi odaklanır; yoğun programdaki yetişkinler ise arası olduğu sürece daha uzun bloklarla başa çıkabilir.

İş yükü yalnızca ders saatinden ibaret değildir. Hazırlık, ödev değerlendirme ve mesajlar da zaman alır; bunları hesaba katmayan bir program bu işleri akşamlara iter. Öğretmen verimliliği yazımızda bu yükü yönetilebilir tutmanın yollarını anlattık.

Programı yayımlamak ve değişiklikleri duyurmak

Programı mümkün olduğunca erken, tercihen dönem kayıtları kapanmadan yayımlayın; böylece kursiyerler haftalarına uyan grubu seçebilir. Her kursiyerin kendi gruplarının programını, her öğretmenin de kendi haftasını gördüğünden emin olun. Kimse kendini büyük bir tabloda aramak zorunda kalmasın.

Değişiklikleri yönetmek

Değişiklik mutlaka olur: bir öğretmen hastalanır, bir derslik kullanılamaz, iki küçük grup birleştirilir. Değişiklikleri iki türe ayırın.

Tek seferlik değişiklikler: iptal edilen bir ders, yerine giren bir öğretmen veya bir günlüğüne başka bir derslik. Bunları olabildiğince erken duyurun, dersin yerine ne geleceğini söyleyin ve telafi tarihini netleştirin.
Kalıcı değişiklikler: bir grubun gününün veya saatinin değişmesi gibi. Bunları küçük bir proje olarak ele alın: çakışmaları üç görünümde yeniden kontrol edin, karar vermeden önce etkilenen kursiyerlerle konuşun ve yeni saate gelemeyenlere bir alternatif sunun.

Her değişiklikte aynı sırayı izleyin: önce programı güncelleyin, sonra etkilenen kişilere her zamanki kanalınızdan haber verin; neyin, ne zamandan itibaren değiştiğini ve ne yapmaları gerektiğini açıkça yazın. Programı güncellemeden kursiyerlere mesaj atarsanız ortada iki farklı sürüm dolaşır. Reşit olmayan kursiyerlerde değişikliği velilere de iletin.

MEB'e bağlı kurumlar için: 03.01.2025 tarihli Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği değişikliğiyle md. 10(4), çeşitli kursların, mesleki eğitim merkezlerinin ve uzaktan öğretim yapan kursların çalışma takvimlerini ve haftalık çalışma saatlerini gösteren çizelgelerini bağlı oldukları milli eğitim müdürlüğüne göndermesini öngörüyor. MEB'in 2026'da güncellenen e-Özel kurum kılavuzuna göre kurslar e-Özel'de “Kurs Planlama” ekranından açılıyor. Kurum içi ders programınız bu resmî süreçlerin yerine geçmez. Kurumunuzun bu kapsamda olup olmadığını ve program değişikliklerinin resmî kayıtlara nasıl yansıtılacağını il milli eğitim müdürlüğüne danışın. Bu bilgiler 29.10.2026 itibarıyla geneldir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.

Tek bir doğru kaynak tutun

En pahalı programlama hataları kötü planlamadan değil, programın birden fazla sürümünden doğar: ofisteki Excel dosyası, kapıdaki çıktı, WhatsApp grubundaki ekran görüntüsü ve her öğretmenin kendi takvimi. Biri değişip diğerleri değişmediğinde kursiyerler yanlış saatte gelir.

Ana program olarak tek bir sistem seçin; diğer tüm görünümler onun kopyası olsun, ayrı bir sürüm değil.
Düzenleme yetkisini tek bir planlamacıya veya küçük bir ekibe verin; diğer herkes yalnızca görüntülesin.
Programı yazdırıyorsanız üzerine tarih koyun ve her değişiklikten sonra yenisini asın.
Kısa bir değişiklik kaydı tutun: ne, ne zaman ve neden değişti. Bu kayıt şikâyetlerde, faturalamada ve bir sonraki dönemin planlamasında işinize yarar.

Programı her dönem gözden geçirin

Her dönemin sonunda verilerin ne söylediğine bakın. Saat dilimine göre devam oranları, hangi saatlerin kursiyerlere gerçekten uyduğunu gösterir; cuma akşamları sürekli düşük devam, yalnızca bir motivasyon sorunu değil, aynı zamanda bir program sinyalidir. Kurs bazında devam oranının nasıl hesaplanacağını yoklama takip rehberimizde anlattık. Öğretmenlere haftalarının hangi kısmının işlemediğini sorun ve bir sonraki taslakta düzeltin.

Zolinex ders programı hazırlamayı nasıl destekler?

Zolinex'te her kursun haftalık tekrarlanan bir programı vardır: dersleri haftanın günü, başlangıç ve bitiş saatiyle eklersiniz; isterseniz derslik adını metin etiketi olarak yazabilirsiniz. Zolinex, aynı kursun başka bir dersiyle çakışan bir dersi kabul etmez. Öğretmenler haftalarını haftalık program görünümünde, kursiyerler kendi kurslarının programını görür ve herkesin kişisel bir takvimi vardır. Bir değişikliği duyurmak için kurs sohbet kanalını, doğrudan mesajları veya kurum içi e-postayı kullanabilirsiniz; Zolinex ayrıca anlık uygulama içi bildirimler ve e-posta bildirimleri sunar. İki kontrol planlamacıda kalır: Zolinex bir öğretmenin farklı kurslar arasındaki çakışmalarını tespit etmez ve derslik kapasitesini yönetmez. Yeni bir ders eklemeden önce öğretmenin diğer kurslarını, yöneticiye tüm kursların derslerini gösteren takviminizde kontrol edin ve derslik planınızı yanınızda tutun. Tüm özellikleri inceleyebilirsiniz.

İşleyen bir ders programı akıllı bir yazılımdan çok düzene bağlıdır: kısıtları toplayın, en zor dersleri önce yerleştirin, her görünümü kontrol edin ve değişiklikleri yalnızca tek bir yerde yapın. Bunu her dönem tekrarladığınızda ders programı hazırlama, her dönem yaşanan bir kriz olmaktan çıkar ve rutin bir işe dönüşür.